Kalkzandsteen is het meest gebruikte muurmateriaal in Nederlandse woningen, en vroeg of laat wil je er een doorvoer, sparing of opening in maken. Kalkzandsteen zagen kan op verschillende manieren: met een reciprozaag, een steenzaag, een haakse slijper of een elementenknipper. Welke methode past, hangt af van de klus. Een doorvoer in een bestaande wand vraagt iets anders dan honderd lijmblokken op maat maken voor een nieuwe binnenmuur. Hieronder lees je wat kalkzandsteen zo lastig maakt, welk blad je nodig hebt, hoe je het met de reciprozaag aanpakt en wanneer ander gereedschap slimmer is.
Waarom is kalkzandsteen lastig om te zagen?
Kalkzandsteen wordt gemaakt van kalk, kwartszand en water, dat onder stoomdruk in een autoclaaf uithardt. Het resultaat is een dichte, maatvaste steen met een hoog kwartsgehalte. Precies dat kwarts maakt het materiaal schurend: het werkt als schuurpapier op de tanden van je zaagblad. Waar cellenbeton vol luchtbelletjes zit, is kalkzandsteen massief en zwaar, met een volumieke massa van rond de 1.750 kg/m³ voor de gangbare kwaliteiten.
Daarnaast bestaat kalkzandsteen in verschillende druksterkteklassen. Fabrikanten leveren standaard CS12, CS20, CS36 en CS44, waarbij het getal de genormaliseerde druksterkte in N/mm² aangeeft. Hoe hoger de klasse, hoe harder de steen en hoe trager je zaagt. Voor binnenwanden kom je vaak CS12 of CS20 tegen; de zwaardere klassen zitten eerder in dragende en geluidsisolerende wanden. Wil je weten welke klasse in je muur zit, dan geven de bouwtekening of het bestek uitsluitsel. De achtergrond bij de klassen lees je in de kennisbank van Calduran over druksterkte.
Lijmblokken, elementen en gemetselde wanden
Kalkzandsteen zit in drie vormen in de bouw, en elke vorm vraagt een iets andere aanpak.
Lijmblokken
Lijmblokken zijn handzame blokken van bijvoorbeeld 297 bij 198 mm, in diktes die passen bij binnen- en buitenwanden. Ze worden verlijmd met een dunne laag lijmmortel van enkele millimeters. Een los lijmblok zaag je het makkelijkst: je kunt het vastklemmen, draaien en van twee kanten inzagen, zodat je met een korter blad toe kunt.
Elementen
Kalkzandsteenelementen zijn grote, zware blokken die met een kleine kraan of steenklemmachine worden gesteld. Op de bouwplaats worden ze meestal op maat gemaakt met een elementenknipper of een grote watergekoelde steenzaag. Een element zagen met een reciprozaag kan wel, maar door de omvang is het traag werk. Voor een doorvoer in een bestaande elementenwand is de reciprozaag wel bruikbaar.
Lijmnaden en metselvoegen
In een verlijmde wand merk je de dunne lijmnaad nauwelijks: de lijm is ongeveer even hard als de steen. In een gemetselde wand met gewone voegen is dat anders. Oude mortel kan zachter zijn dan de steen, waardoor het blad in de voeg wegloopt of de steen langs de voeg afbreekt. Begin je snede daarom liever midden in een steen dan precies op een voeg.
Welk zaagblad heb je nodig voor kalkzandsteen?
Voor de reciprozaag gebruik je uitsluitend een blad met hardmetalen (carbide) tanden en een grove vertanding van ongeveer 2 TPI. De Bosch S 1543 HM is daarvan een bekend voorbeeld: 240 mm lang, geschikt voor baksteen, cellenbeton en zachte tot middelharde kalkzandsteen, met een zaagdiepte tot 150 mm. Voor dikkere wanden bestaan langere hardmetalen bladen van 300 mm en meer. Houd er rekening mee dat harde klassen zoals CS36 en CS44 ook een carbide blad snel slijten; neem voor een grotere klus een reserveblad mee. Alle geschikte uitvoeringen vergelijk je in ons overzicht van zaagbladen voor steen.
Gebruik je een steenzaag of haakse slijper, dan kies je een diamantblad dat specifiek voor kalkzandsteen is gemaakt. Zulke bladen hebben een zachtere binding, zodat de diamantkorrels in het schurende materiaal goed blijven vrijkomen en het blad niet dichtloopt.
Welke reciprozaag heb je nodig?
Kalkzandsteen is geen werk voor een lichte instapmachine. Kies minimaal een machine van rond de 1.050 watt of een krachtige koolborstelloze 18V-machine met een slaglengte van 28 tot 32 mm. Een regelbaar toerental is belangrijk, want op een lagere stand blijft het blad koeler. Omdat je vaak minutenlang achter elkaar zaagt, is een model met snoer hier vaak prettiger dan een accumachine: het vermogen zakt niet weg en je hoeft niet te wisselen halverwege de snede. Goede trillingsdemping maakt het verschil tussen een kwartier en een uur comfortabel werken.
Hoe zaag je kalkzandsteen met een reciprozaag?
- Controleer de wand. Zoek met een leidingzoeker naar kabels en leidingen en ga na of de muur dragend is. Hoe je dat aanpakt, staat in het stappenplan voor een opening in een muur.
- Teken af aan beide kanten. Boor in de hoeken van een sparing een gat met een steenboor. Dat geeft je een startpunt voor het blad en voorkomt uitbreken van de hoeken.
- Stel de machine in. Pendel uit, toerental op een middelhoge stand en de voetplaat stevig tegen de wand.
- Zaag in etappes. Zaag een halve tot een hele minuut, trek het blad even terug en laat het afkoelen. Druk niet, want dat versnelt niets en maakt het blad heet.
- Werk van twee kanten. Bij een dikke wand zaag je van beide zijden naar het midden. Zo blijft de snede recht en heb je een korter blad nodig.
- Haal het middenstuk eruit. Tik de uitgezaagde steen er in delen uit met een beitel en werk de randen bij.
Reken op een laag tempo. Een sparing van een paar decimeter in een wand van 100 of 120 mm is al gauw een kwartier werk, inclusief afkoelpauzes.
Welke alternatieven zijn er en wanneer zijn die beter?
De reciprozaag is sterk bij korte sneden in een bestaande wand, op plekken waar een slijper niet bij kan of niet diep genoeg komt. Voor andere klussen zijn er betere machines.
Steenzaag met watergekoeld diamantblad
Moet je veel losse blokken of elementen op maat maken, dan is een tafelsteenzaag de snelste en strakste keuze. Het water bindt het stof, al heeft nat zagen een nadeel: natte stenen hechten slechter met lijmmortel, dus laat ze eerst drogen. Een steenzaag kun je per dag huren.
Haakse slijper met diamantschijf
Een slijper zaagt snel en recht, maar met een schijf van 230 mm kom je hooguit zo’n 7 cm diep, dus bij dikkere stenen zaag je van twee kanten. Zonder afzuigkap produceert een slijper veel meer stof dan een reciprozaag, dus gebruik hem alleen met een kap en een bouwstofzuiger.
Elementenknipper of steenknipper
Een hydraulische of mechanische knipper splijt de steen in plaats van hem te zagen. Dat geeft vrijwel geen stof en gaat snel. Volgens Volandis is knippen in plaats van zagen dan ook een van de maatregelen die de blootstelling aan kwartsstof het sterkst verlaagt. Voor nieuwbouw van kalkzandsteenwanden is dit de professionele standaard.
Alligatorzaag
Een alligatorzaag met twee tegengesteld bewegende hardmetalen bladen is gemaakt voor cellenbeton, poriënbeton en gips. In kalkzandsteen slijten de bladen snel en wordt de snede rafelig. Voor kalkzandsteen is het daarom geen goede huurkeuze, hoe logisch hij er ook uitziet.
Heb je maar één keer een grote klus, zoals een complete deuropening in een niet-dragende wand, overweeg dan een zwaardere machine te huren in plaats van je eigen zaag en een stapel bladen te verslijten.
Stof en veiligheid bij kalkzandsteen
Kalkzandsteen bestaat voor een groot deel uit kwartszand, en het fijne stof dat bij zagen vrijkomt is schadelijk voor je longen. Werk buiten waar het kan, zet binnen een bouwstofzuiger direct bij de snede, scherm de ruimte af en draag een goed aansluitend FFP3-masker met veiligheidsbril en gehoorbescherming. Meer over de risico’s en hoe andere steensoorten zich tot kalkzandsteen verhouden, lees je in de hoofdgids over steen zagen met een reciprozaag.
Samengevat: korte sneden en doorvoeren in een bestaande kalkzandsteenwand zijn prima reciprozaagwerk met een hardmetalen blad en geduld. Maak je veel blokken of elementen op maat, dan zijn een steenzaag of knipper sneller, strakker en stofarmer.
Hoe lang duurt een snede in kalkzandsteen?
Reken met een reciprozaag op enkele minuten per strekkende decimeter, afhankelijk van wanddikte, sterkteklasse en machine. Kalkzandsteen zaagt duidelijk trager dan baksteen en veel trager dan cellenbeton.
Kan ik kalkzandsteen ook met een handzaag zagen?
In theorie wel, met een hardmetalen steenhandzaag, maar in de praktijk is dat zwaar en traag werk. Een handzaag is bedoeld voor cellenbeton; voor kalkzandsteen gebruik je beter een machine.
Kan ik een stopcontactdoos in kalkzandsteen maken met een reciprozaag?
Voor een ronde inbouwdoos is een boormachine met een diamant- of hardmetalen dozenboor sneller en netter. De reciprozaag gebruik je eerder voor rechthoekige sparingen en doorvoeren.
Mag ik gezaagde kalkzandsteen direct weer verlijmen?
Een droog gezaagd blok kun je na het afstoffen direct verlijmen. Heb je nat gezaagd met een steenzaag, laat het blok dan eerst drogen, omdat lijmmortel slecht hecht op een natte steen.







